Wykorzystując specyfikę miejsca, swoiste poczucie humoru oraz osobliwą formę, uprawia malarstwo nieskrępowane szufladkowaniem. Maluje w ruinach, tworzy mapę polskiego społeczeństwa. Ze Sławkiem ZBK Czajkowskim, laureatem głównej nagrody 9. Konkursu Gepperta dla debiutujących polskich malarzy, rozmawiał Krzysztof Gutfrański.

<<< Sławek ZBK Czajkowski, No skateborarding, Wrocław, 2009

Niektórzy, zwłaszcza ci lubiący klasyfikacje i szufladki, mają z tobą duży problem. Niby działasz w przestrzeni miejskiej, ale zupełnie nie mieścisz się w konwencji street artu. Czy sądzisz, że główna nagroda w konkursie Gepperta pozwoli postrzegać cię bardziej jako malarza po prostu?
Cieszy mnie, że mogę po raz kolejny być dużym problemem. Klasyfikacje i szufladki wynikają z braku chęci zrozumienia, i powierzchownej oceny. Zawsze uważałem że uprawiam malarstwo. Płótno czy ściana, co to za różnica? Dla mnie powierzchnia malarska, gra dużą rolę, a stwarzane przez nie problemy, są jak najbardziej pożądane i w dużym stopniu są inspiracją. Techniki w których się poruszam są jak najbardziej klasyczne: kolaż, płótno, mural naturalnie są różne od siebie. Staram się przenosić doświadczenie w pracy z poszczególnymi technikami, na inny grunt, co potrafi być bardzo inspirujące. Nie jestem przeciwnikiem prostokątnego jako nośnika malarskiego, jestem przeciwnikiem prostokąta jako jedynego nośnika malarskiego.

Czego konsekwencją jest ta twoja strategia?
Interesuje mnie malarstwo, podłoże malarskie, kontekst miejsca, które może być nacechowane intrygującymi mnie treściami. Dlatego maluję w ruinach, zapuszczonych podwórkach, w miejscach czasami nie możliwych do znalezienia. Ulica w moim street-arcie, pojawia się stosunkowo rzadko. Moje malarstwo publikuję w internecie, który jest znacznie potężniejszym systemem wymiany myśli niż ulica.
Zawsze zastanawiało mnie skąd się bierze chęć włożenia mnie do szuflady street artu. Prawdopodobnie wynika to z korzeni grafitti oraz mocno popkulturowych inspiracji. Różnica między street artowcem a artystą malarzem, kiedy wynika wyłącznie z uwarunkowań środowiskowych, jest nieporozumieniem. Farba, obojętnie jaka jest narzędziem, a płótno, kartka, ściana czy cokolwiek innego jest podłożem malarskim, reszta to malarstwo.
Nagroda w konkursie Gepperta na pewno będzie punktem zwrotnym. Nigdy specjalnie nie przejmowałem się klasyfikacjami. Nie jest to tak bardzo istotne czy będę uważany za malarza, bardziej interesuje mnie fakt głębszego zrozumienia mojej twórczości.
Moim podstawowym założeniem jest wykorzystywanie malarstwa jako narzędzia komunikacji. Forma oraz kolor są nośnikiem moich obserwacji ludzi, ich zachowań, psychiki. Czy jestem post-grafficiarzem? Uprawiałem ten proceder, choć zasadniczo odrzucam główne założenia. A może jestem jednak street-artowcem? Na pewno mój profil artystyczny bardziej pasuje do tego określenia, lecz z drugiej strony, malowanie na ulicy nie jest dla mnie warunkiem koniecznym przy wyborze miejsca interwencji malarskiej.

Nagrodę Gepperta przyniosła ci instalacja malarska All The Drugs In This World Won’t Save Us From Ourselves, 2009. O co chodzi?
Wszystkie narkotyki tego świata… traktuje o odurzaniu. Nie tym chemicznym, bądź bliższym natury, ale o używkach wytwarzanych w sercach i duszach. Pragnienie posiadania, czegoś lub kogoś, jest tak ludzkie, a potrafi być tak niszczycielskie. Narkotyki dają złudną nadzieję, ale zawsze pozostaną iluzją. Religie, ideologie, pieniądze, dają wirtualne poczucie szczęścia, prowadząc do patologicznej potrzeby zaspokojenia tej potrzeby. Sami zamykamy się w klatki, budujemy mury, oddalamy się od siebie, licząc że jesteśmy kimkolwiek innym.

Masz jakąś prywatną definicję humoru? Sporo go w liniach rysowanych i malowanych przez ciebie postaci?
Humor jest podstawą komunikacji międzyludzkiej i wcale nie musi być zabawny. Może być groteską. Zdolność śmiania się z samego siebie, jest niezwykle pożądana. Umiejętność śmiania się z naszych zalet, wad, fobii uważam za podstawę zdrowego społeczeństwa. My Polacy jako ogół, słabo opanowaliśmy tę umiejętność. Mamy powykręcane dusze, jak nogi postaci, które maluję.

Ponieważ jednak można się spotkać z określeniem twoich działań jako post- grafitti, spróbujmy to wyjaśnić. Co to w ogóle oznacza i co tak właściwie przychodzi po?
Graffiti zacząłem malować w wieku 14 lat. W tej chwili mam lat 27 i przeszedłem chyba przez wszystkie etapy tej nowojorskiej odmiany aktywności miejskiej jaką jest grafitti. Jest to chyba jedną z najbardziej egocentrycznych rzeczy, jaką można robić w życiu.
Post-graffiti, w zasadzie różni się od grafitti tylko konsekwencją dosyć banalnego odkrycia, że własne imię można, utrwalić nie tylko przy pomocy farby w aerozolu. Cały czas jest to forma autopromocji, marketingu własnego imienia, ksywki.

A jak twoim zdaniem wygląda progres w street arcie? Czy jest to tylko większa rozpoznawalność, akceptacja, czy akces do rodziny sztuki przez duże Sz?
Miasto jest brudne, brutalne, nieprzewidywalne. Galeria jest czysta, sterylna, zaplanowana. Nie ma możliwości przeniesienia jednego do drugiego i odwrotnie. Zrozumienie sposobu ich funkcjonowania i zasad którymi się rządzą jest podstawą. Dopiero kiedy to poznamy, będziemy mogli, wywrócić wszystko do góry nogami.
W zasadzie odpowiedź jest bardzo uniwersalna, i nie odnosi się wyłącznie do street czy szerzej, urban art`u. Progres jest wtedy, kiedy następuje proces pewnych zmian. Radykalizm jaki towarzyszy twórczości inspirowanej miastem, popycha do przodu.

Zdradź trochę technicznych szczegółów, jak dużo wiedzy, nazwijmy to materiałoznawczej, musi mieć (post)graficiarz, żeby skutecznie zadziałać na otoczenie i przypadkowych odbiorców jego prac?
Nadmiar wiedzy chyba nikomu w życiu nie zaszkodził. Znajomość, zdolność obcowania ze sztuką, oraz warsztat, uważam za podstawę. Tworzę wszystkim co wpadnie mi w ręce, farbami znalezionymi na śmietniku, farbami w aerozolu itd. Technika nie powinna ograniczać, wręcz odwrotnie. Ograniczeniem może być skala i środki finansowe. Próbuje tworzyć moje murale zupełnie jakbym malował w pracowni, dbając o fakturę, czy też korzystając z technik mieszanych. Tworzenie obrazów totalnych, o spektakularnych rozmiarach, nie jest moim priorytetem, liczy się malarska interwencja w przestrzeń, która czasem może być niewielkich rozmiarów.
Głównym problemem tzw. twórców street-art, jest brak wyczucia kontekstu miejsca w którym pracują, stąd próba przeniesienia ich twórczości do galerii zazwyczaj kończy się niepowodzeniem.

No właśnie street art jest „uzdatniany” dla potrzeb rynku sztuki i prezentacji w galerii. Grozi to wyparciem się kontrkulturowych imperatywów, a czy tylko?
Tzw. street art dla przeciętnego odbiorcy sztuki kojarzy się z Banksym, nielegalnie działającym miejskim partyzantem, demaskującym współczesne społeczeństwo. Romantyzm poczynań bristolskiego szablonisty jest atrakcyjna, praktycznie nie możliwa do przeniesienia w przestrzeń galerii. Banksy stał się ikoną sztuki miejskiej i przez jego pryzmat jesteśmy oceniani. Oczekuje się od nas podobnych działań do tego co on robi.
Malarstwo ścienne jest techniką starą jak świat. Ulice czy galeria jest tylko przestrzenią ekspozycyjną. Bez pojęcia tych banalnych oczywistości, zawsze będą się pojawiać pytania o sztukę ulicy w mieście. Street art jest na ulicy, nie w galerii.
Mnie nie interesuje nielegalność działania Interesuje mnie kolor, treść, przestrzeń, otoczenie, czasami mniej lub bardziej dosłownie. Wszystkie te warunki są do spełnienia w mieście i w galerii, a zależy to od wrażliwości, intuicji i inteligencji artysty.

Co jest teraz głównym punktem twoich poszukiwań?
Dwie rzeczy. Staram się ułożyć w całość, mapę polskiego społeczeństwa. Obserwuję zależności, oraz wzajemne wpływy poszczególnych grup społecznych. Związki symbiotyczne oraz pasożytnicze. Subkultury, instytucje. Co nas kształtuje, i dlaczego jesteśmy tak popieprzeni.

Na czym polegają te twoje badania? Czy mapa będzie pracą malarską, czy bardziej naukowym opracowaniem?
Moje spostrzeżenia, jeśli można je nazwać badaniami, polegają na obserwacji, a przede wszystkim na uczestnictwie. Tylko w taki sposób można dojść do sedna czynników formujących określone zachowania, rytuały oraz stereotypy. Interesują mnie tarcia na granicach współczesnych plemion, narzędzia, mundury oraz procedury potrzebne do prowadzenia tego konfliktu. Sam posiadam mundur, i inne atrybuty, ale przede wszystkim posiadam tego świadomość, co umożliwia mi prowadzenia takiej dyskusji. Oczywiście wolę malować niż pisać.

Masz już jakieś hipotezy?
Mentalność, historia i kultura nas ukształtowały. Urodziłem się w stanie wojennym. Ledwo, ale jednak pamiętam kolejki w sklepach. Byłem dzieciakiem, kiedy wraz z przemianą systemową świat moich rodziców przewrócił się do góry nogami. Dorastałem doświadczając rewolucji komputerowej, miałem okazję w życiu trochę pojeździć po świecie i zdać sobie sprawę, że można żyć inaczej. Nie koniecznie lepiej czy w dobrobycie. Można być miłym dla siebie, nie doszukiwać się we wszystkim spisku, czy „ostatecznie” – że można żyć bez idiotycznego poczucia bycia narodem wybranym przez boga. A hipotez nie stawiam. Nie podsuwam gotowych odpowiedzi, obserwuję i notuję.

Na twojej stronie myspace jest stwierdzenie: „Once you grow up, your heart dies...” (Kiedy dorastasz, twoje serce umiera…). Czy to coś w rodzaju credo?
W pewnym sensie tak. Nie boję się dorosłości jako świadomości, odpowiedzialności za siebie, za swoje czyny, za najbliższe mi osoby. Boje się dorosłości, jako porażki, porzucenia wszystkiego o czym marzyliśmy.

Sławomir ZBK Czajkowski (rocznik 1982) - jeden z najaktywniejszych i najbardziej docenionych artystów działających na pograniczach street-artu w Polsce. Absolwent Instytutu Sztuki i Kultury Plastycznej przy Uniwersytecie Zielonogórskim. Dyplom z malarstwa obronił w 2006 roku w pracowni Ryszarda Woźniaka. Brał udział w licznych wystawach zbiorowych i indywidualnych na całym świecie, m.in. w Polsce, Hiszpanii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Rosji oraz w Stanach Zjednoczonych. Laureat Grand Prix Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i zdobywca 30 000 PLN nagrody w 9. Konkursie im. Gepperta 2009 dla najmłodszego pokolenia polskich malarzy. Mieszka we Wrocławiu.

www.zbkool.com
www.flickr.com/zbiokosky
www.geppert.art.pl