Przeczytaj ciekawą rozmowę z Jankiem Simonem (1977) – piromanem, antyhumanistą i ateistą! A także wielkim miłośnikiem sztuki i podróżowania! Spotkaliśmy się z nim w CSW, gdzie podczas III odsłony cyklu „W samym centrum uwagi” prezentował wystawę pt. Pożar Kwatery Głównej Straży Pożarnej. W rozmowie opowiadał o swojej brydżowej przeszłości, szczęściu, marzeniach i osobistej walce z systemem. Miłośnik wysokich temperatur i adrenaliny, który swój najnowszy projekt zrealizował na Madagaskarze.

Bogna Świątkowska: Na czym zakończyłeś wywiad, który miałeś przed chwilą? Może pociągniemy wątek.
Ach, nie była to żadna sentencja.

Jako zdeklarowana przeciwniczka interpretacji chciałam porozmawiać po prostu o tobie. Znalazłam dużo fajnych informacji na twój temat. Mianowicie podoba mi się, że byłeś sześciokrotnym mistrzem w brydżu...
Byłem.

Co lubisz w tej grze?
Zacząłem grać w brydża w szóstej klasie podstawówki.

A kto cię uczył?
Mój ojciec grał w brydża, a potem się zapisałem do kółka brydżowego.

Czyli miałeś 11 lat. Wtedy kiedy twoi kumple biegali i grali w piłkę, ty siedziałeś ze starszymi od siebie ludźmi i grałeś w brydża...
Nie, tam byli młodzi ludzie, w moim wieku, to było młodzieżowe kółko brydżowe. W liceum zacząłem brać udział w mistrzostwach Polski, to było fajne, bo dzięki temu wyjeżdżało się na Zachód. To był sam początek lat 90., kiedy ludzie nie wyjeżdżali za dużo, a ja dzięki temu jeździłem po Europie. Potem zostałem zdyskwalifikowany za picie na wyjazdach.

Nadal grasz?
Nie, nie. Zostałem zdyskwalifikowany, poszedłem na studia i stwierdziłem, że olewam; żeby to ciągnąć poważnie, to za dużo czasu by mi to zajmowało, a mnie już interesowały inne rzeczy.

A co cię wtedy pociągnęło w brydżu?
To jest intelektualna rozrywka na wysokim poziomie. Lubię grać w różne rzeczy, lubię gry.

A w co jeszcze grywasz?
Na komputerze czasami.

To, że lubisz grać, widać w twoich pracach.
Rywalizacja - to było fajne, dużo emocji pozytywnych.

A inne dyscypliny sportowe?
No grałem też w tenisa, ale to w podstawówce.

Czy też cię zdyskwalifikowali?
Nie, w tenisa nie.

Jeśli chodzi o brydża to spodziewałam się raczej historii o dziadku, który wciągnął wnuka do brydża, bo brakowało czwartego.
Nie, nie mam niestety żadnego dziadka.

Znalazłam też taką informację, wszystko to napisał Janek Sowa, że lubisz podróże. Jeśli jeździsz tam, gdzie wystawiasz, to chyba sporo jeździsz? Który kraj był bardziej egzotyczny, Rumunia czy Stany Zjednoczone?
W ogóle, jak się jeździ z wystawami, to ma się bardzo mały kontakt z jakąś realnością tych krajów. Większość czasu spędza się w galerii, poznaje się artystów, którzy myślą podobnie tak, że mało się tak naprawdę widzi z tego świata. Najbardziej egzotyczne były dla mnie Indie, ale to nie było związane z żadną wystawą. Pojechaliśmy tam, na pierwszym roku studiów i to był dla mnie rzeczywiście szok. A teraz wszystkie wyjazdy związane ze sztuką wyglądają dosyć podobnie. Miejsce nie jest takie ważne. Na pewno egzotyczny był dla mnie Nowy Jork, dlatego, że tam można znaleźć świat sztuki w jej najgorszych przejawach czyli trzysta galerii komercyjnych na pięciu ulicach, taka drastyczna różnica pomiędzy tym całym systemem, a tysiącami artystów, którzy się tam dobijają To jest skrajnie zdehumanizowane, segregatory dokumentacji, spotkania… Ląduje to w koszu potem i następny, i następny. 50 tys. artystów, którzy mieszkają w jednej dzielnicy i próbują się wbić do tych trzystu galerii. Nie, to było dla mnie nieprzyjemne doświadczenie.

Ale ty przechodziłeś przez coś takiego, próbowałeś się załapać do jakiejś galerii?
Pojechałem tam na zaproszenie Moniki Fabiańskiej z Instytutu Polskiego w Nowym Jorku i ona zorganizowała mi trochę spotkań w galeriach. Szybko stwierdziłem, że to w ogóle jest nie dla mnie i jakoś się z tego wymiksowałem. Nie przechodziłem tego w taki sposób, jak przechodzą to ludzie, którzy tam mieszkają i tracą lata na to, żeby jakoś się gdzieś dobić. W kwietniu (2006) lecę na miesiąc na Madagaskar, mam nadzieję, że tam będzie egzotycznie.

Opowiedz o tym pomyśle. Co tam będziesz robił?
Organizuję tam fikcyjną wystawę sztuki polskiej Rok Polski na Madagaskarze. To jest mój autorski projekt. W latach trzydziestych rząd Polski chciał skolonizować Madagaskar i ja teraz odtwarzam tą próbę. Jadę tam kompletnie bez żadnego przygotowania, przeczytałem tylko kilka relacji z różnych wypraw z lat 30. i tyle. Chcę odtworzyć wrażenie zaskoczenia i odkrywania nieznanego, które było udziałem tych podróżników, kiedy nie było jeszcze Lonely Planet i internetu. Także nie wiem zupełnie czego się mam tam spodziewać. Biorę ze sobą prace pięciu artystów i mam zamiar zrobić gdzieś tam wystawę. Nie wiem gdzie, może w galerii jeżeli taką znajdę, albo w wynajętym sklepie, albo po prostu gdzieś pod gołym niebem. Do projektu zaprosiłem artystów z Europy Wschodniej, i okazało się że z ich prac można złożyć wystawę, która idealnie opisuje obecną sytuację w Polsce. To jest ciekawe, w jaki sposób pojęcie narodu czy patriotyzmu zmieniło się od tamtych czasów i ta wyprawa gdzieś tam dotyka tego problemu. Efekty będzie można zobaczyć w październiku w Galerii Atlas Sztuki w Łodzi, która jest producentem całej imprezy [podczas pobytu na Madagaskarze Janek prowadził bloga www.rokpolskinamadagaskarze.blog.pl]

Jesteś zwolennikiem buntu, sprzeciwiania się systemowi. Otrzymaliśmy takie oświadczenie napisane przez Marcina Krasnego, że jako zwolennik buntu indywidualnego podejmujesz ten temat w swoich pracach. Czy to jest jego deklaracja, czy jest też twoja?
Marta Tychmanowicz: Czy jesteś anarchistą w życiu osobistym?
Na pewno anarchia przejawia się w moim przypadku w tym, że nie mam generalnie żadnych autorytetów.

Opowiedz o tym buncie indywidualnym.
Bunt – to jest słowo trochę skompromitowane i obciążone.

Uważasz, że anarchia nie jest bardziej skompromitowana przez to, co jej się zdarzyło przez ostatnie sto lat?
No nie, anarchia nie jest skompromitowana, bo znaczenie słowa anarchia nie jest zmienione przez system, tak jak jest w przypadku słowa „bunt”. Bunt to jest na przykład kupowanie komórki heya. Anarchia to jest jakaś ideologia, która ma bardzo różne odcienie, czasami zresztą odległe od siebie i nie uważam żeby była w jakiś sposób skompromitowana. Natomiast ja tę anarchię rozumiem jako niechęć do władzy wszelkiego rodzaju.

Czyli nie chodzisz na wybory?
Nie. To jest też banalny przykład ale nie, nie chodzę na wybory. Mam świadomość tego, że się nie da uciec od systemu w ogóle, tak kompletnie, wyprowadzić się w Beskid Niski, mieszkać w szałasie i zbierać sobie korę. Nie mam takiej determinacji i odwagi żeby się tam wynieść i nie wiem czy to ma jakikolwiek sens. Wiadomo, że jest się w jakiś sposób uwarunkowanym przez całą tą władzę, konsumpcję, system. I mam tego świadomość, dlatego bym takiego słowa jak bunt nie używał Na przykład ta wystawa [W samym centrum uwagi. Część III. Pożar Kwatery Głównej Straży Pożarnej – przyp. red.] też jest próbą szukania dziury w systemie, i chociaż wiem, że jestem w nim cały to się zastanawiam jak można by wykorzystać ten system zanim on wykorzysta mnie. Lubię robić psikusy – to jest może dobre słowo. Nie jestem w stanie systemu rozwalić, ale mogę do niego jakoś strzelić haczykiem z procy, wtedy to jest dla mnie przyjemność. Wydaje mi się, że chodzi też o jakąś przyjemność, realizację, a ona jest możliwa tylko w obrębie systemu. Czyli trzeba jakoś się w tym znaleźć, co jest trudne. A wątek typu bunt w masowej kulturze jest taką pseudokrytyką, to jest takie alibi, że niby się buntujemy, nie kupujemy produktów chińskich albo czegoś innego, ale to jest w stu procentach kontrolowane przez system i tak naprawdę dajemy się manipulować.

Czyli stosujesz technikę obrony polegającą na tym, że wynajdujesz szczeliny w systemie, przez które można dokuczyć i w dodatku masz przy tym niezłą zabawę Wszystkie twoje projekty, bardzo mocno odwołują się też do poczucia humoru, do dystansu, który trzeba mieć w sobie, żeby móc w ogóle jakoś ucieszyć się z nich. Ale też wszystkie Twoje prace mogą być odebrane przez osoby mniej wrażliwe w bardzo powierzchowny sposób.
Dla mnie najważniejszą sprawą jest przyjemność, euforia wynikająca z produkcji artystycznej. To czy bym chciał coś zmienić przez swoje prace to kwestia drugorzędna. Jest we mnie jakaś taka utopijna nadzieja, że tylko wtedy jeżeli naprawdę będę robił to, co na co mam ochotę i co sprawia mi przyjemność, to wyniknie z tego coś ważnego, jakiś komunikat, będę w stanie się swoimi emocjami z kimś przez to podzielić, wyjść poza siebie. Nie wiem czy to się komuś podoba, nie wiem czy prowokuję kogoś do myślenia, czy ktoś to traktuje jako żart, ale nawet jeśli tak, to zachodzi jakaś komunikacja.

MT: Myślisz o odbiorcy?
Nie, raczej nie.

XXXXX
Większość twoich prac jest interaktywna, zaprasza do współuczestniczenia. Na przykład jak puściłam Skok moim dwóm synkom, oni byli jeszcze wtedy bardzo mali i siedzieli i oglądali ten Skok. Siedem minut, osiem i czekałam co oni z tym zrobią. No i po takim dłuższym czasie ten starszy zapytał: mamo kiedy on wyląduje? Ale też nie było cienia zdziwienia, że coś jest nie halo, kompletnie nie zorientowali się, bo byli za młodzi, że to jest manipulacja rzeczywistością, tylko przyjęli tę przygodę z całym dobrodziejstwem. I ta praca jest takim przyjemnym zaproszeniem dla odbiorcy do tego żeby przeżyć z nią przygodę. Przypuszczam, że twoje prace spotykają się z bardzo żywiołową reakcją publiczności, wszyscy się cieszą, komentują; aż tak intensywny kontakt z widzem nie zdarza się często.
Nie wiem, ale to nie wynika z tego, żebym myślał jakoś o widzu. Może tutaj się potwierdza to, co przed chwilą powiedziałem, że najfajniejsze dla widza rzeczy powstają jak się o nim nie myśli. Nie myślę o widzu i coraz mniej myślę o wystawach, o tym, co tam na końcu się znajduje. Interesuje mnie proces, proces produkcji po prostu, to, co się dzieje, jak ja te prace robię. Praca, która jest na wystawie, to nie jest wszystko. Ona istniała wcześniej, jak ją robiłem.

MT: Ale nie zależy ci na tym, żeby opowiedzieć widzom o tym procesie skoro jest taki ważny?
Widzowie widzą jego efekty, w niektórych pracach jest to jakby bardziej wyciągnięte, w innych nie, ale niekoniecznie zależy mi na tym żeby proces był w stu procentach odczytywany.

MT: A pytając o tę anarchię w twoim życiu, to masz coś takiego, że pokonujesz swoje własne granice w jakiś sposób, przez sztukę czy w ogóle? Tu jest skojarzenie ja – system, ale można jednak o nim nie myśleć i buntować się w zakresie bardzo wąskim, pokonywać siebie.
To jest w sumie ważne pytanie, dużo o tym myślę. Są dwie strategie. Albo możesz swoje wady przekuć na zalety, albo jesteś jaki jesteś i robisz taką sztukę, która w stu procentach jest tego odbiciem. To jest jedna z możliwych strategii. A druga strategia jest taka, że przez tę sztukę możesz próbować się zmienić na lepsze. Nie wiem, przezwyciężyć te swoje wady, ograniczenia, np. Robert Kuśmirowski, jest przykładem takiego nadczłowieka. Nie istnieją ograniczenia, on je w swojej sztuce przekracza. Ja się właśnie nad tym pytaniem zastanawiam i zbliżam się raczej do trzeciej drogi, pomiędzy; żeby grać z tymi swoimi ograniczeniami, trochę wykorzystywać, trochę mieć przyjemność z tego, że się przekracza. Niektóre z moich prac powstawały w taki sposób, który jest zupełnie sprzeczny z moją osobowością. Ja jestem bałaganiarzem, w moim życiu generalnie panuje chaos.

A która z tych prac jest sprzeczna?
Na przykład ten kalkulator oszukujący. To były dwa miesiące żmudnej, precyzyjnej i w sumie nudnej pracy, takiej jak lutowanie, jakieś łączenia kabelków, czterysta różnych kombinacji, sprawdzania, taki mrówczy proces. Ta praca zupełnie nie jest wyrazem mojej osobowości.

Wykonujesz wszystko sam?
Tak, wszystko sam robię. To też wynika z mojego planu, prace są różne, czasami muszę się uczyć nowych rzeczy. Robiłem ten zegarek na przykład, to był taki eksperyment – zrobienie zegarka, nauczenie się tego z Internetu.

I ile to zajęło?
Z miesiąc. I to jest zgodne z moją osobowością w jakiś sposób, bo to jest wyraz mojej ciekawości. Przez to, że te projekty się wiążą z jakimiś bardzo różnymi mediami, technologiami, to cały czas można pobudzać swoją ciekawość. Teraz na przykład konstruuję w domu materiały wybuchowe.

Adrenalina.
Tak, adrenalina ostra. Wysadzanie to jest w ogóle niezła przyjemność, erotyczny ma jakiś aspekt w sobie, czuje się w sobie siłę eksplozji, naprawdę.

Ale co na przykład wysadziłeś w powietrze?
Wysadziłem w powietrze kukłę, malarza. To było w sumie kilka wysadzeń.

Powiedz mi, bo jestem bardzo ciekawa, jak wpadasz na pomysł, że chcesz zrobić projekt? Jak to się dzieje? Jak dokonujesz selekcji? Jak znajdujesz te pomysły, gdzie jesteś jak ci one przychodzą do głowy?
W przeróżnych momentach.

Jeden przykład.
No wiesz, nagle się pojawia ten pomysł w głowie, to jest irracjonalne.

Idziesz sobie ulicą...
No, na przykład. Idę na spacer, spacery są dla mnie ważne, dużo pomysłów mi do głowy przychodzi na spacerach. Dlatego zima mnie strasznie dołuje, bo zimą nie mogę chodzić na spacery. Nie wiem, przeróżnie, nie ma reguły. Zapisuję to wszystko. Mam dużo pomysłów, dużo też przez to, że palę trochę jointów. Wiadomo, że po jointach przychodzi do głowy dużo pomysłów, z których większość to jest sieczka. Ale dużo dobrych pomysłów i potem trochę pracy, który z tych pomysłów wybrać i dlaczego.

Ale wróćmy do wątku przekraczania własnych ograniczeń, wybierasz taki projekt, jak ten zegarek elektroniczny, czyli wybierasz projekt, który będziesz sam realizował, nie masz zielonego pojęcia, jak to zrobić. Czy w procesie wyboru masz taki moment zawahania „nie dam rady tego zrobić” i odstawiasz to na dalszy tor? Czy jesteś na tyle uparty, sobie myślisz „to jest fajny projekt i choćbym się na tym kompletnie nie znał to właśnie to zrealizuję”?
Raczej mam taki upór, że jak chcę coś zrobić to w końcu mi się to udaje, lepiej czy gorzej, ale udaje mi się zrobić. Natomiast wiadomo, że często jest tak, że motywem jest deadline po prostu. Jak mam wystawę, na której to muszę pokazać, to muszę to skończyć. Jeżeli nie ma wystawy to się zdarza, że odkładam taki pomysł. Ale nawet wtedy jest już na takim etapie, niedaleko do skończenia.

Z której pracy jesteś najbardziej zadowolony?
Wiesz co, nie mam takiej pracy. Ale na przykład wczoraj, tutaj w CSW miałem wykład, z którego byłem bardzo zadowolony [Jadalne rośliny i zwierzęta Mazowsza, styczeń 2006 – przyp. red.]. Nie da się też porównywać swoich emocji związanych z różnymi pracami.

Chciałam teraz porozmawiać o twoich fascynacjach niezwiązanych za bardzo ze sztuką. Bo to nie było takie oczywiste od początku, że zostaniesz artystą?
No bardzo mi się udało, miałem dużo szczęścia.

Kiedy był ten moment, w którym zacząłeś się zajmować sztuką?
Najpierw zajmowałem się vjingiem [jako Vj Jansi – przyp. red.], jakimiś takimi akcjami.

Już tego nie robisz?
Nie, nie. W ogóle interesowałem się sztuką. Studiowałem jakieś humanistyczne rzeczy, ale interesowałem się sztuką.

Ale jednak jest niewielu artystów, którzy nie studiowali na ASP.
Na studiach miałem plan taki żeby też działać akademicko, ale w pewnym momencie jakby dotarło do mnie, że to nie dla mnie tak naprawdę ze względu na całą strukturę działania, relacje z profesorem-autorytetem.
No, a potem, miałem trochę szczęścia przez to, że moja praca Carpet Invaders pojawiła się na wystawie młodej sztuki w Krakowie Novart.pl i tam została zauważona i zacząłem mieć coraz więcej i więcej propozycji i tak jest od 3 lat.

Ale to, że ta praca tam zaistniała to też szczęście, nie?
To było wielkie szczęście, mnie się udało sprawnie wejść w system produkcji, że robię wystawy, żyję z tego, że się tym zajmuję. Nie miałem czegoś takiego, że 10 lat rysowałem coś w domu i czekałem aż ktoś mnie odkryje. Pierwsza praca, którą zrobiłem i pokazałem była od razu zauważona i pociągnęła jakieś następne. Jednak w pewnym momencie pojawia taka presja. Na początku traktowałem to tak, że super byłoby coś zrobić, no to wymyślam i robię jedną rzecz. W momencie, gdy musisz wymyślić cztery duże wystawy rocznie, to jest presja i to jest też zajebiście ciężkie.

Tak opowiadasz, jakby praca ze sztuką była w tej chwili jedyną treścią twojego życia. Tak jest?
Nie, na pewno tak nie jest. Na pewno jest jedyną treścią mojego zawodowego życia, jest to jedna z ważniejszych rzeczy w moim życiu, na pewno. Ale mam też dziewczynę, jakieś życie osobiste, które też jest dla mnie ważne. Ale na pewno sztuka pochłania mnie bardzo.

Był taki moment, że żyłeś z czegoś innego nie sztuka?
Tak, pracowałem od pierwszego roku studiów w różnych miejscach, w jakichś agencjach reklamowych, różne rzeczy robiłem. Grałem też w brydża na pieniądze. Ostatni okres to było gdzieś półtora roku pracy w takiej interaktywnej agencji reklamowej i to było zajebiście dołujące doświadczenie.

MT: Dlaczego?
BŚ: Bo praca w kombinacie dla kogoś takiego jak on jest dołującym doświadczeniem.
Po prostu po pewnym czasie nie byłem w stanie się do tej pracy zmotywować. Na początku było fajnie, zarabiałem kasę, angażowałem się, siedziałem po nocach, a po półtora roku doszedłem do tego, że się spóźniałem codziennie po dwie godziny, nie byłem w stanie się zmusić do niczego i w pewnym momencie stwierdziłem, że już nie będę przeciągał struny i się zwolniłem. To była taka zajebista ulga, że już nie muszę pracować.

Super, ja też to miałam ostatnio, zwolnić się z pracy (dla powstającego w Warszawie Muzeum Sztuki Nowoczesnej) to najlepsze doświadczenie, najlepszy speed.
Super zajebiste po prostu. To jest triumf człowieka nad systemem, że się zwalniasz i ten pierwszy dzień, kiedy nic nie musisz.

Tak, ja nawet wymyśliłam żeby zrobić coś w rodzaju takich wczasów bez wyjeżdżania z miasta, bardzo prosty system jak uszczęśliwiać ludzi. Zatrudniać ich w bardzo niekorzystnych warunkach, niech pracują, trzy miesiące takiego totalnego upodlenia i później żeby ich zwolnić z tej pracy. I miesiąc euforii i szczęścia gotowy. To byłaby super jazda. Czyli twoje życie świetnie się toczy?
To nie jest też tak, no bo to działanie ze sztuką to jest zajebista ilość i stresu i takich ciężkich jazd, depresji.

Opowiadałeś o tym, że jak się jeździ z jednego miejsca do drugiego za swoją wystawą. Ja w swoim życiu zrobiłam trochę wywiadów z muzykami popowymi, rockowymi i innymi i twoja wypowiedź była dokładnym cytatem z ich wypowiedzi, że jak jedziesz gdzieś na koncerty, to idziesz na koncert, potem wracasz do hotelu, śpisz i jedziesz dalej.
Pewnie z muzykami to jest jeszcze bardziej drastyczne niż z artystami. Ale tak to wygląda. Chociaż na przykład wyjazd do Bukaresztu to była dla mnie super akcja, tam było bardzo fajnie. Współpraca z takimi niszowymi instytucjami jest znacznie ciekawsza. W Rumunii wystawa była w prywatnym mieszkaniu. Praca z topowymi instytucjami wygląda zupełnie inaczej. Na wystawie w Kunsthalle w Hamburgu czułem się wyalienowany, jakiś biznes, bankierzy w garniturach… Innym miejscem była Słowacja, gdzie dzięki kontaktom miałem wystawę w niezależnej galerii. To jest fajne, bo to ludzie w moim wieku, mniej więcej z tego samego pokolenia, mający podobne poglądy, wartości i to jest taka żywa wymiana, rzeczywiście. I teraz przy tym projekcie madagaskarskim też będę współpracował ze znajomymi artystami.

A są rzeczy, które chcesz zrobić? Czy są jakieś obszary, które są ci szczególnie bliskie i chciałbyś się nimi zajmować?
Trochę ten projekt madagaskarski realizuje taki mój cel, żeby nawiązać bliższą współpracę z jakimiś ludźmi ze wschodniej Europy. Zapraszam do niego różnych znanych mi i nieznanych artystów żeby stworzyć taki network wschodnioeuropejski, nie wiem czy grupę, ale taki międzynarodowy network galeryjno-artystyczny, ludzi, którzy podobnie myślą, używają podobnych strategii. Chciałbym też założyć galerię.

Zbyszek Rogalski, Marcin Maciejowski czy Wilhelm Sasnal sprzedają swoje obrazy, a jak jest z artystą, który posługuje się takimi środkami wyrazu, jak ty? Czy ktoś kupuje twoje prace?
No zdarza się.

W Rastrze ja kupuję twoje prace.
Kupiłaś Małysza, tak?

Tak i kupiłabym też pułapkę na wiewiórki, tylko że mi szkoda było wiewiórek jako takich, ale serio mówiąc, jak to jest z rynkiem na te prace?
Finansowanie mojej egzystencji jest jakby dosyć niepewne i pochodzi z różnych źródeł, które się nagle pojawiają. Kończą mi się pieniądze, a tu nagle się pojawia jakaś opcja. Trochę prac kupiły ode mnie publiczne kolekcje jak na przykład CSW, Bunkier w Krakowie, Znaki Czasu w Łodzi, Muzeum Narodowe.

A prywatne osoby?
Rozmawiam teraz z jednym prywatnym kolekcjonerem z Polski. Nie mam też żadnej galerii, która by mnie reprezentowała.

Ale musisz sobie jakoś dawać radę. Myślisz o tym, kombinujesz, czy olewasz aspekty ekonomiczne i liczysz na szczęście?
No raczej liczę na szczęście.

Powoli wyłania się bardzo precyzyjny obraz twojej osobowości: chaotyczny, niezdyscyplinowany, nie znosi autorytetów i w dodatku nie myśli, co będzie jutro.
No nie wiem.

Ale jest to bardzo korzystny obraz.
No wiadomo, że jak nie mam pieniędzy to kombinuję jak je zdobyć. Pieniędzy ze sztuki nie da się wykombinować, czyli one się po prostu zdarzają, jak ktoś coś kupi. Co właściwie zupełnie nie zależy od artysty. Każdy stara się robić jak najlepsze prace i często daje z siebie wszystko, a potem ktoś to albo kupi albo nie.

Zdarzyło ci się w ostatnim czasie pracować po to, żeby mieć kawałek pieniądza robiąc zupełnie coś innego?
Rzadko, ale zdarzało mi się. Przed wakacjami, jakieś strony internetowe, pokazy filmowe, tak. Ale przez ten rok mam pewność, że nie będę się musiał w ogóle się takimi rzeczami zajmować. A poza tym, to jest loteria, nie wiadomo, może się okazać, że będzie to coraz lepiej wyglądało, albo może być jakiś krach.

Czy śledzisz to, co się dzieje w polskiej młodej sztuce, zwracasz na to uwagę?
No, trochę tak ale nie na tyle żeby gdzieś jeździć, oglądać wystawy. Jak jestem w Krakowie to chodzę na wszystkie wystawy.

I co myślisz? Masz refleksje na temat młodej, polskiej sztuki, o której się tak dużo mówi?
Rynek sztuki się rodzi teraz w Polsce, jest coraz więcej galerii, coraz więcej się mówi o kolekcjonowaniu, powstaje Muzeum Sztuki Nowoczesnej, które tworzy hierarchię, punkt odniesienia do rynku, bo będzie tworzyć kolekcję. Ale czym jest i jaka jest młoda polska sztuka, tego nie wiem, nie można generalizować. Ale jakbym teraz miał pieniądze to bym inwestował na pewno w młodą sztukę, ale nie mam tego problemu.

MT: A masz ulubionego polskiego artystę? Takiego, z którym chciałbyś na przykład zrobić projekt?
Tak, to jest Paweł Althamer, nie wiem czy chciałbym zrobić z nim projekt, ale to dla mnie zdecydowanie numer 1 jeżeli chodzi o artystów w Polsce.

Powiedz nam, a czyje prace byś kupował?
Na przykład Tomka Kozaka, Agnieszki Kalinowskiej.

A czytasz pisma o sztuce?
Czytam „Obieg” internetowy i drukowany, ale nic nie prenumeruję, nie mam też jakiejś presji żeby śledzić wszystko, co się dzieje. Ostatnio dużo czytam manifestów i korespondencji artystów, to dla mnie jest ciekawe historycznie.

A zbierasz się do napisania swojego manifestu?
Manifest to jest bardzo dużo powiedziane, ale mam statement, jak się wysyła jakąś swoją dokumentację to zawsze musi być statement czyli taka strona, na której piszesz 20 zdań tekstu o tym, co robisz. To jest może mniej zobowiązujące niż manifest, bo manifest to jest podniosła rzecz, wszystko w nim powinno już być, a statement jest taki luźniejszy. Poza tym w moim przypadku dosyć często się zmienia i ewoluuje.

Co tam jest najważniejszego? Jakie jest pierwsze zdanie?
Że jestem ateistą i antyhumanistą.

Możesz to jakoś rozwinąć?
No ateistą, to wiadomo, a antyhumanistą, w tym sensie, że mnie mało człowiek w sztuce interesuje, jest dla mnie zupełnie nieatrakcyjny. To znaczy może nie człowiek ale to, co wszyscy ludzie mają wspólnego – to jest jakieś jądro humanizmu dla mnie – wszyscy jesteśmy ludźmi i to jest jakiś punkt wyjścia. Dla mnie bardziej interesujące jest to co nas różni. W moim światopoglądzie też go nie ma, jest za to szeroko rozumiana polityka. Nie interesują mnie kategorie takie jak lęki egzystencjalne, bezsens, pustka, samotność człowieka we wszechświecie, horror vacui i tak dalej.

Bardzo ci za to dziękujemy… A co to Janek znaczy, że ty jesteś postkonceptualny?
To znaczy że jakoś odnoszę się do konceptualizmu, który nota bene jest pojęciem o mniej więcej tylu różnych i często sprzecznych znaczeniach co postmodernizm. Dla mnie konceptualizm to przede wszystkim prymat pomysłu nad realizacją. I to gdzieś w moich działaniach jest, ale też jest w nich jakaś ciągła próba wyjścia poza to założenie i badanie strategii znajdujących się gdzieś na granicy pomysłu i realizacji. Post to jest taka relacja zaprzeczająca, bo ja gdzieś tam jestem przeciwny konceptualizmowi. Dla mnie realizacja też jest istotna.

Czy uważasz, że podlegasz, czy też jesteś pod wpływem ducha czasu?
No trochę tak, na pewno. Jakoś ta wystawa na przykład [W samym centrum uwagi. Część III. Pożar Kwatery Głównej Straży Pożarnej – przyp. red.] jest komentarzem czasów współczesnych, czyli takich apokaliptycznych sytuacji, które się teraz pojawiają, tych wszystkich filmów katastroficznych, survivalu, masowej formy. Staram się odnosić do ducha czasu, ale raczej krytycznie chociaż też trochę mnie to fascynuje.

XXXXXX
Byłam w Bytomiu i nie mogłam przyjść na twój wczorajszy wykład w CSW i Marta zadzwoniła do mnie, mówiąc, że było tam mistrzowskie zdarzenie z chlebem mechanicznym w roli głównej. Co to za akcja z tym chlebem?
Jest na wystawie, można ten chleb zobaczyć.

O, to muszę go zobaczyć!
MT: A ja go na wernisażu nie widziałam.
No bo na tej wystawie rzeczy się pojawiają i znikają. Ze względu na to, że Zamek się spóźnił z zamówieniem części do chleba ze Stanów to pojawił się za późno na wystawie.

MT: Ten chleb, to jest wielki karaluch! Sam go skonstruowałeś?
Tak i nie bo go trochę konstruowałem, ale sam mechanizm jest złożony z gotowych elementów.

MT: Aha, a chleb jest z Polski?
Tak, to polski chleb.

A jak się nazywa ten chleb właściwie?
Bez nazwy. Bez tytułu.

MT: Skąd pomysł na ten wykład, z którego jesteś tak zadowolony? Było jak na lekcji biologii.
Robiłem go wcześniej w Niemczech, a propos takiego projektu o przyszłości i było to w burżuazyjnym mieście w Niemczech, w takiej instytucji, gdzie prawnicy i lekarze wspierają sztukę i stwierdziłem, że zrobię im wykład o jedzeniu kory i dżdżownic wyrażając w ten sposób swoją niechęć do ich stylu życia.

I co oni z tym zrobili?
Podobało im się. A później, przy okazji tej wystawy stwierdziłem, że też włączę ten wykład jako taki quasi performans i że użyję wystawy jako scenografii, czyli miała powstać taka para-teatralna forma, że chleb chodzi, kartki się drukują…

No wiem. Chaos. To bardzo żałuję, że mnie nie było
Ale teraz ciężko o korę, korę można by znaleźć jeszcze, ale ciężko o jakieś inne rzeczy jak liście, owoce.

MT: Ale to co cię tak interesuje, to jakieś eksperymenty z jedzeniem?
Nie, to było coś, co wynikało z tego zegarka, chodziło o wejście w dziedzinę, na której się kompletnie nie znam i przeczesanie jej. Zamówiłem z Amazonu 15 książek, poradników armii amerykańskiej, jakieś książki kucharskie, książki do nauki biologii. Te książki przeglądałem i skompilowałem to w jakiejś takiej postaci, która mi się wydawała absurdalna i zaskakująca.

To jest bardzo ciekawe bo to jest wiedza, którą powinno się przekazywać z pokolenia na pokolenie. Co robić, kiedy jest głód i nie ma kompletnie nic do jedzenia. Mój dziadek, który był wywieziony Syberię po II wojnie, mówił co należy jeść, jakie gatunki trawy, jaką korę, które z ptaków warto łapać. To były absolutnie fachowe porady co robić jak przyjdzie maksymalny głód.
W Niemczech, jak robiłem ten wykład to tam było trochę starszych ludzi, którzy pamiętali wojnę i dla nich to było przypomnienie i tam to zadziałało. Dlatego chciałem to powtórzyć tutaj i bardzo jestem z tego zadowolony.

Następnym razem musi być degustacja.
Następnym razem będzie wykład o czymś innym.

MT: Tak? A o czym?
Mam kilka pomysłów. Spodobała mi się taka forma wykładów z dziedzin, na których się nie znam.

A była dyskusja po tym twoim wykładzie?
Nie, nie. Jakoś zakończyłem tak, że podziękowałem.

A jakim gazetom udzieliłeś już wywiadu w sprawie wystawy? Najbardziej entuzjastyczną recenzję napisała Dorota Jarecka w GW zaraz po jej otwarciu. Czy w związku z tym nastąpiło wielkie zainteresowanie prasy Twoją osobą?
Nie raczej nie. Ja też trochę unikam kontaktu z mediami, szczególnie takimi, których nie czytam albo nie uważam żeby były fajne. Na przykład unikam kontaktów z telewizją. Telewizję bojkotuję i jej w ogóle nie oglądam i nie mam potrzeby żeby tam występować.

A nie korciło Cię żeby zrobić jakiś projekt na temat mediów? Bo media to system.
Miałem jakąś propozycję robienia czegoś w telewizji, ale w końcu z tego nic nie wyszło. Nie mam potrzeby żeby tak działać. Ja nie lubię mediów. Z Wami fajnie się rozmawia, ale mam ogólnie złe doświadczenia z dziennikarzami, którzy zadawali mi idiotyczne pytania.

Dziękujemy Ci Janku za rozmowę.

Luty 2006, Baumgart Cafe, CSW, Warszawa
--------------------------------

<<<Jan Simon: Carpet Invaders
<<<Jan Simon: Kalkulator
<<<Jan Simon: bez tytułu
reprodukcje dzięki uprzejmości artysty