Podobają mi się prace takich artystów, w których pracach jest doza tajemniczości i niepokoju i są w tym subtelni. Najbardziej lubię konsekwencję w działaniu. Spójne postawy – mówi Łukasz Jastrubczak. - Interesują mnie działania na rzeczywistości. Nie wszystkie są przeze mnie skończone. Czasami tylko coś chwytam, zaznaczam, pozostawiam.
Z artystą rozmawia Bogna Świątkowska.

Dziś zaczynają się rozgrywki EURO. Co myślisz o futbolu?
Piłka nożna jest ciekawa pod względem formalnym i symbolicznym. Zrobiłem pracę na ten temat. Sprawiłem, że w grze FIFA 06, jedna z drużyn się rozdwoiła. Rapid Vienna grało z Rapid Vienna. No i jedna drużyna wygrała 1 do 0.

A czy ty grasz w piłkę nożną?
Realnie? Nie, nie jestem jakiś super w piłkę. Ale fascynuje mnie ten sport, otoczka wokół niego. Tak jak teraz, świetnie widać jak się przekłada na nowe wojny. Dziś widziałem tu w Warszawie pana, który jechał Alejami Ujazdowskimi na rowerze w koszulce z napisem „Możecie nawet nie wyjść z grupy, bylibyście Szkopom skopali dupy”. Starszy pan to był.

Powiedziałeś w jednym z wywiadów, że lubisz powietrze. Czy możesz to bardziej wyjaśnić?
Wtedy chodziło mi chyba o to, że powietrze oznacza lekkość, przestrzeń, a z drugiej strony powietrze jest trwałym elementem przestrzeni publicznej i miejskiej.

Projekt „Film Noir", który zrealizowałeś niedawno w ramach Alfabetu Kroniki w Berlinie, rozegrał się w przestrzeni publicznej, w powietrzu. Czy to jest przestrzeń, którą teraz odkrywasz?
Mnie przede wszystkim interesuje zajmowanie się rzeczywistością. Ten konkretny projekt ewidentnie gra z rzeczywistością, bo jest połączeniem filmu i świata rzeczywistego. „In order of Appearance" to są napisy końcowe, które unoszą się do góry. Na końcu filmu, kiedy są już napisy, ludzie wstają z miejsc i wychodzą z kina. Kończy się niby ta fikcja, ale nie do końca. To jest gra na tych dwóch światach. Litery unoszą się do góry jak w filmie, a przecież są zaaranżowanym w rzeczywistości obiektem.

Czy treść tych obiektów ma jakieś szczególne znaczenie, które ujawnia się w czasie akcji?
Wkrada się tu chaos, litery nie idą w jakimś porządku, tylko się rozszczepiają, tworzą nowe kombinacje połączeń, każda z nich jest jakby występującym w filmie bohaterem. Te konfiguracje tworzą nowe wyrazy, ale też mogą obrazować fabułę, która mogła być treścią tego filmu.

Czy tworzywo jakim się posługujesz ma znaczenie?
Interesują mnie działania na rzeczywistości. Nie wszystkie działania są przeze mnie skończone. Czasami tylko coś chwytam, zaznaczam, pozostawiam. To jest gra. Jedna wielka linia, która się rozgałęzia, ale podąża w jednym kierunku. Zaczęło się od przeprowadzania przeze mnie białych akcji i od znikania, co się łączyło trochę z powietrzem i przestrzenią publiczną, potem wszedł film (z zainteresowania rzeczywistością samą w sobie), i teraz pojawia się szaleństwo i schizofrenia, które z kolei zahaczają o apokalipsę.

Czarny sześcian, który pokazywałeś w ubiegłym roku na swojej wystawie indywidualnej w Kronice, czym był właściwie?
Od czasu kiedy poznałem obraz „Czarny kwadrat na białym tle” Kazimierza Malewicza, stał się dla mnie takim trochę portalem, przerwą w rzeczywistości. Umieszczenie go w formie przestrzennej w realnej przestrzeni, było też nawiązaniem do monolitu z „2001: Odysei Kosmicznej” Stanleya Kubricka. Wszystko to się wiąże w całość: „Odyseja Kosmiczna”, Malewicz, jego propozycje nowych form architektonicznych, architektony, planity, motywy kosmiczne, portale, metafizyka. Bazuję na mojej interpretacji czarnego kwadratu i tego jak łączy się to z kosmicznością. Wykorzystuję te elementy, i włączam je w swoją narrację.

Jakie formuły są ci bliskie?
Bodzianowski i Althamer to dla mnie najważniejsi polscy artyści, którzy ewidentnie działają na rzeczywistości i wychodzą w przestrzeń. Podobają mi się prace takich artystów, w których pracach jest doza tajemniczości i niepokoju i są w tym subtelni. Najbardziej lubię konsekwencję w działaniu. Spójne postawy.

Przestrzeń, kosmos, baloniki wypełnione helem odlatujące w przestworza. Widzę spójność. A twój blog nazywa się „Forbidden Planet”, to kolejny trop wiodący w kosmos?
„Zakazana planeta” to film Freda Wilcoxa z 1956 roku, na tamte czasy super dzieło. Ten film mnie totalnie zafascynował, oglądałem go mnóstwo razy, jest bardzo komiksowy, dialogi ma tekturowe, ale koncepcja jest taka, że żyjąca na tej planecie cywilizacja wymiera w czasie jednej nocy, zabita przez potwora z Id, czyli podświadomości wszystkich mieszkańców. W tym filmie zawiera się bardzo wiele elementów, które ja wykorzystuję w swoim myśleniu: kosmos, cywilizacja, apokalipsa. Dlatego blog się tak nazywa .

Porozmawiajmy teraz o innym twoim projekcie: „Trying to escape”, zrealizowanym w ubiegłym roku w ramach projektu "Light House Ankara" w Turcji. Kopanie dołka łyżeczką od herbaty w mało spektakularnym miejscu, to interesująca strategia funkcjonowania w przestrzeni publicznej. Co cię do niej doprowadziło?
Tu też się pojawia temat znikania i portalu. Wszystkie prace, które zrealizowałem w Ankarze, starałem się ubrać w parafilmową narrację na bazie kilku obiektów umieszczonych w różnych miejscach w przestrzeni publicznej. Teraz na przykład na wystawę w poznańskim Starterze „We Go Far Beyond” przygotowuję projekt idący bardziej w kierunku filmu kryminalnego, oparty na trzech obiektach umieszczonych w parku, które powodują poczucie tego, że coś się wydarzyło.

Co interesuje cię najbardziej w rzeczywistości?
Chodzi o percepcję. Są takie przerwy w rzeczywistości, coś wyczuwalnego, coś, co wygląda inaczej niż się wydaje. Przykładem są twarze, które jednocześnie się łączą z początkiem szaleństwa, schizofrenii, że wszędzie widzi się niepokojące oczy, twarze. Zamiast widzieć mydło leżące na mydelniczce, można widzieć twarz. Jeśli zafiksujemy się na to, a ja już mam coś takiego, to rzeczywistość składa się tylko i wyłącznie z twarzy.
Przygotowuję na przykład książkę „2013”, jest częścią projektu, nad którym pracuję. Otóż Markku Peltola (fiński artysta, z którym współpracuję) odkrył notatki pewnej osoby, której tożsamości nie może ustalić, ponieważ nie ma w nich żadnej wzmianki mogącej to umożliwić. Notatki to opisane kadry z filmów, w których występuje liczba 2013, a także dziwna lista znanych osób, aktorów i nie tylko, które mają wycięte oczy i wąsy. W tych notatkach pojawia się także Edmund Monsiel, rysownik schizofrenik zmarły w 1962 roku. Zachorował w 1943 r., wtedy zaczął rysować niesamowite rysunki – mozaiki z wszechobecnych oczu, powielał ten motyw w różnych pracach. Peltola pojechał do miejscowości, w której mieszkał Monsiel, po czym postanowił poddać się hipnozie by odkryć kim był autor notatek. Pierwszą część książki, czyli odnalezione notatki, pokażę podczas wystawy „Establishment” w CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie (27.06. - 31.08.2008).

Czy miejsce geograficzne działa na ciebie?
Lubię realizować prace w nowych miejscach. Teraz bardzo chciałbym zrealizować pracę w środku lasu, gdzieś daleko od drogi, poza miastem. Lubię pracować w różnych sytuacjach i nie być określanym przez jakieś konkretne struktury: miasto, region.

Czy nie będzie ci przeszkadzało, że nikt nie zobaczy twojej pracy?
Nie. Lubię efemeryczne prace.

Nie jest to częsta postawa. Stwarzasz coś materialnego, podlega to destrukcji, niezauważeniu. Niektórym mogłoby się to wydawać trochę dziwne.
Samo działanie jest treścią. To, że umieszczam swoją pracę w takich sytuacjach, żeby była trudno dostrzegalna. Ale funkcjonuje potem w formie dokumentacji. A to jest z kolei przejście w inne medium i konstruowanie pewnej fabuły. Poszczególne akcje wykonane w różnych sytuacjach, które nie są przypadkowe, chociaż może się zdarzyć, że coś zostanie wykonane pod wpływem impulsu, to taka trochę forma automatycznego zapisu.

Fabuła o której mówisz, czy panujesz nad nią czy też jesteś ciekawy co z tego wyniknie?
Panuję nad nią w ten sposób, że wciąż poruszam się wokół tych samych tematów i staram się, żeby to było spójne pod względem idei. To nie jest tak, że po prostu coś tam sobie chcę zrobić. I nawet najbardziej efemeryczne działania w dużym stopniu wymagały z mojej strony dość dużego przygotowania.

Jak „One man's race”, praca, w której leżysz na dnie pustego basenu w kartonie, do którego przywiązany jest balonik?
Tu chodzi o wyścig, który się nie wydarzył. To jest też tak, że chce się zniknąć w tym wyścigu. Bo jeśli się zostanie uniesionym przez balon, jeśli się wierzy, że on cię uniesie, to następuje zniknięcie. Jest to więc obiekt latający. No i ścigam się sam z sobą, bo nie ma tam drugiej osoby. Przez to, że używam słowa wyścig sugeruję, że może jednak zachodzi jakaś rywalizacja. Dlatego fascynuje mnie „Zakazana Planeta”, bo pokazuje tego rodzaju sytuacje w super sposób. Każdy przedstawiciel cywilizacji Kreli mógł wytworzyć wszystko samą swoją myślą – taką stworzyli maszynę. Cała ich cywilizacja powstała za pomocą myśli. Tyle, że Krele nie wzięli pod uwagę tego, że potwory z ich podświadomości zabiją ich w jedną noc. No, to takie popowe rozwinięcie problematyki, która mnie interesuje.

A praca polegająca na wysłaniu listu do samego siebie, czy to jest kontynuacja…
To było wcześniej, przed Ankarą. Była to praca z cyklu: jestem zainteresowany Freudem.

Czy ucieszyłeś się, kiedy przyszedł list od superego do ego?
Tak. Tylko potem ktoś mi powiedział, chyba Marcin Krasny (kurator warszawskiego CSW), że powinienem był ten list poleconym wysłać. Chyba zrobię remake.

Warszawa, 7-8 czerwca 2008
------------------------------
Łukasz Jastrubczak urodził się w 1984, w Zielonej Górze. Mieszka i pracuje w Katowicach, gdzie studiuje na Akademii Sztuk Pięknych. Wcześniej mieszkał, pracował i studiował we Wrocławiu. Od 2008 współpracuje z fińskim artystą Markku Peltola, którego prace prezentowaliśmy w książce „W [jak Warszawa]”.

Prace 2004 -2008 www.jastrubczak.prv.pl
nowe prace: http://jastrubczak.blogspot.com

<<<Łukasz Jastrubczak: Film Noir, w ramach Alfabetu Kroniki, Berlin 2008, fot. Paweł Kulczyński
Łukasz Jastrubczak: 01, 2007
Łukasz Jastrubczak: One Man’s Race, Ankara 2007
------------------------------------
A skąd bierzesz ten hel do baloników?
Dwa razy szukałem helu. W Ankarze i w Berlinie.

Jak to było?
Chodziłem po Ankarze i szukałem helu. Hello, I need some helium. I pokazywałem na migi, że do baloników potrzebuję ten hel. Zero konwersacji, bo tam mało kto mówi po angielsku. Jedna osoba pokazuje mi, że tam. Idę w tamtym kierunku, następna osoba pokazuje mi, że tam. Idę. Jakiś chłopak pokazuje, że tam. Idę, ale nic tam nie ma. Myślę sobie, może się spytam w aptece. Pytam w aptece, a aptekarz mówi: tam. Idę więc dalej, i widzę wielki napis: Balony. W Ankarze, nieznanym sobie 5-milionowym skupisku ludzi, bez żadnej książki telefonicznej, czy internetu, znalazłem hel i zabrało mi to tylko pół dnia. Niesamowite.

A w Berlinie?
To już było tak bardziej po niemiecku. Napisałem do galerii Żak-Branicka, z prośbą żeby asystentki znalazły hel. Przywieziono mi na miejsce 40 czy 50 balonów wypełnionych helem. Zapłaciłem 80 euro i już.