"W dzieciństwie grałem samotnie w piłkę we własnym pokoju, słuchając jednocześnie radiowych transmisji z meczów. Spiker relacjonował rozgrywki, a ja strzelałem gole do kuferka i upadałem na wykładzinę" - Massimo Furlan (nn6t #36)

Jednoosobowe odtworzenie meczu Polska – Belgia 1982 (3:0) przez Massimo Furlana było I odcinkiem Finisażu Stadionu X-lecia w Warszawie. Szwajcarski artysta posłużył się „choreografią” kluczowego piłkarza – Zbigniewa Bońka. Mecz był „na żywo” relacjonowany przez Tomasza Zimocha, wybitnego sprawozdawcy radiowego, komentującego spotkania piłkarskie z niezwykłą dawką kwiecistych porównań i wątków edukacyjnych. Są tacy, którzy dzięki niemu, bardziej niż oglądać piłkę nożną, wolą jej słuchać.
Kiedy widzowie patrzyli na Massimo Furlana, Tomasz Zimoch oglądał na monitorze mecz, jaki nasza reprezentacja rozegrała w Barcelonie w czerwcu 1982 r.  Dzięki jego komentarzowi powstała zupełnie wyjątkowa kompilacja naocznej relacji, wiedzy z przeszłości, z przyszłości i porywających emocji.
Poniżej drukujemy obszerne fragmenty relacji Tomasza Zimocha (Warszawa, 14.10.2007 – Barcelona, 28.06.1982).



O moja ukochana Belgio, za króla, za prawo za wolność! - takie są słowa śpiewane przez kibiców z Belgii. A teraz Mazurek Dąbrowskiego, tu, w czerwcu 1982 roku będzie brzmiał jeszcze inaczej. Mazurek Dąbrowskiego, biało-czerwone flagi polskich kibiców, napisy Solidarność mówią zupełnie co innego, ale mówią także, że trzeba być solidarnym z reprezentacją Polski. (...)
***
(...) Trzecia minuta dobiega końca, Polska-Belgia zero do zera, druga faza turnieju Mistrzostw Świata (...) Majewski do Buncola, Buncol na środku. Jest tu Paweł Janas, Janas jakby wolniutko do Andrzeja Buncola, Buncol – może teraz będzie dobre podanie do Marka Dziuby, Dziuba z prawej strony obok niego blisko Belg, oddaje do Grzegorza Laty, Lato wysokość pola karnego, Lato do końcowej linii boiska, Lato boczna linia pola karnego, Lato do Bońka... Strzał i GOOOOOOOOOOL!!! Jeden do zera!! Zbigniew Boniek wbiegał z szybkością daniela w pole karne!!! I fantastycznym strzałem z prawej nogi, piłka odbija się od poprzeczki i zaskakuje bramkarza Theo Custersa. Czwarta minuta spotkania, kapitalnie rozpoczyna się spotkanie Polska – Belgia, fantastyczny strzał Zbigniewa Bońka. Złożył się, jak w podręczniku do nauki piłki nożnej, kapitalne także zagranie od Grzegorza Laty – markował, oszukał obrońców, wszyscy spodziewali się dośrodkowania. Krzyknął mu chyba Boniek: oddaj - oddał i tuż zza linii pola karnego kapitalnym strzałem Boniek zdobywa pierwszego gola. Cudowna reakcja polskich kibiców, cudowna reakcja trenera Antoniego Piechniczka, schowanego gdzieś tam za Bogusławem Hajdasem.
***
11 minuta, gorący wieczór w Barcelonie, gdzieś tam słychać odgłosy z Ramblas, gdzieś tam słychać odgłosy z portu. Barcelona bawi się każdego dnia o tej porze.(...)
***
Kapitalna akcja Zbigniewa Bońka. Boniek, Boniek, już pole karne, Boniek, WŚLIZG! Millecampsa i będzie rzut rożny dla polskiej drużyny. Biega z szybkością daniela – tak powiedział Vargas Llosa, peruwiański pisarz, który obserwował Bońka w poprzednim meczu Polska – Peru. Dziś Boniek ma i szybkość daniela, ale ma i spryt wiewiórki. Może to będzie jego mecz. (...)
***
12 minuta gry za nami, 78 do końca meczu, ciężkiego spotkania, rozpoczęliśmy walkę w drugiej fazie turnieju, 2 tygodnie temu, kiedy zaczęliśmy tutaj walkę w niemrawym meczu z Włochami, później także remis w spotkaniu z Kamerunem, niektórzy mówili już o tym, że Polacy szybko wrócą do kraju, działacze kupowali pomarańcze i banany, bo przecież tych produktów nie ma w Polsce, by z wypchanymi torbami wracać i by choć pod tym względem był Mundial udany, a tu w spotkaniu z Peru nasi zagrali fantastycznie i miejmy nadzieję, że wrócimy z Hiszpanii dopiero ostatniego dnia turnieju. (...)
***
Znów wybita piłka przez naszych, rzutem z autu rozpoczęli nasi rywale, Millecamps – broda. Godzinę chyba byłby spędził u fryzjera, gdyby ten miał mu tę brodę zgolić, bo owłosienie zakrywa mu niemal całą twarz. (...)
***
Lato, 32 lata, najstarszy zawodnik w naszej drużynie, kolejny turniej mistrzostw świata, 8 lat temu król strzelców w Niemczech, później nadzieje na występ w Argentynie i nawet na tytuł mistrzowski . Ale Lato, tak jak i pozostali zawodnicy, wierzy, że turniej w Hiszpanii znów będzie udany dla naszej reprezentacji. (...)
Szkoleniowiec Belgii sięgnął po kolejną cygaretkę. Już dopalona do połowy, po trzech takich oddechach do połowy, żarzący gdzieś tam płomień, gdzieś ogień, gdzieś dymek cały czas, jakby te nerwy, stres, rozładowuje, męcząc tę cygaretkę. (...)
***
Custers, kędzierzawe włosy zakrywają prawie całą jego głowę, także i broda – jeśli mówiłem, że któryś z Belgów jego kolegów musiałby spędzić godzinę u fryzjera, to żeby ostrzyc dobrze i ogolić bramkarza Belgów trzeba by poświęcić co najmniej 2 i pół godziny. (...)
***
Smolarek już do Dziuby, już do Janusza Kupcewicza, Kupcewicz dośrodkowanie, Kupcewicz przerzut piłki z lewej strony, Buncol, Boniek głową – GOOOOOOOOOOL, GOOOOOOOOOOL, dwa do zera. Jeśli przy pierwszym golu biegł tak szybko jak daniel , to przy drugim golu był tak zwinny jak wiewiórka!!! Kapitalna akcja polskiej drużyny, Buncol głową w powietrzu, jakby tańczył, jakby był Armstrongiem gdzieś na Księżycu, tak lekko się odbił Boniek i przerzuca piłkę uderzając głową ponad tym kędzierzawym bramkarzem Theo Custersem. Dwa do zera prowadzi polska drużyna. Szczypię się rzeczywiście w policzek, bo to rzeczywiście prawda, prowadzimy z Belgami dwa do zera, akcja filmowa, filmowa, filmowa, można ją pokazywać chyba przez lata. Milion osiemset tysięcy dolarów zapłacił Juventus za Zbigniewa Bońka, ale przecież po tych dwóch akcjach wartość polskiego piłkarza musiałaby chyba skoczyć co najmniej o 100 procent, ale już transakcja dokonana – Boniek z Widzewa do Juventusu Turyn. (...)
***
Słychać tylko jedno nazwisko wymieniane przez kibiców na stadionie – Boniek, Boniek , Boniek i tylko uśmiecha się Giovanni Trapattoni, obecny na tym stadionie trener Juventusu Turyn, że ten piłkarz będzie już niedługo graczem słynnej włoskiej drużyny, ale na razie Boniek chce jak najpóźniej przyjechać na obóz treningowy przed sezonem do Turynu, bo chce jak najdłużej być z polską drużyną... (...)
***
Majewski do Władysława Żmudy, Żmuda przez nikogo nie atakowany, wzdłuż linii pola karnego do Pawła Janasa, króciutkie spodenki, chyba najkrótsze chyba właśnie u Pawła Janasa, niemal odsłaniają pośladki, ale teraz to już nieważne, bo już akcja drużyny Belgii. (...) Prawy narożnik boiska, lekki wiaterek, jakby znad morza. Barcelona, XV wiek, Krzysztof Kolumb tu w tym mieście gdzieś niedaleko stadionu mówił o odkryciu Indii Zachodnich, ale co tam Kolumb – przecież ważne co robi Boniek i pozostałych 10 naszych piłkarzy. (...)
***
I będzie znów rozpoczynał Józef Młynarczyk. Ma gdzieś w kieszeni tych czarnych spodni zaszyty grosik, zawsze to czyni jego żona przed wyjazdem na ważny mecz. Ten grosik ma przynosić szczęście naszemu bramkarzowi.(...)Musi widzieć biało-czerwone flagi, musi słyszeć skandowanie Polska! Polska!, musi widzieć napis Solidarność na biało-czerwonych flagach. Mnóstwo polskich kibiców, kupowali tutaj bilety, choć nie jest tutaj takie zainteresowanie, jak spodziewali się organizatorzy, bo przecież stadion wypełniony tylko w połowie. (...)
***
Buncol na pewno jest jednym z wyróżniających się piłkarzy, ale kogo tu nie wyróżniać. Boniek na pewno zasługuje na określenie człowieka z Marsa, ale pozostali także nie są gorsi i grają niczym piłkarze z kosmosu. (...)
***
[Boniek] jest pazerny, pazerny na kolejne dobre akcje, na kolejne bramki, ale tak jest w sporcie i tak jest w piłce nożnej. Gdy zawodnik czuje, że jest świetnie dysponowany, to właśnie tak jest na stadionie Camp Nou w wykonaniu Zbigniewa Bońka. Jeszcze parę dni temu był skruszony, jeszcze parę dni temu ze spuszczoną głową – ale wiedział, jak to on, zadziorny, opryskliwy, niektórzy mówią, że nawet chwilami zarozumiały, ale jeszcze powiedział – nie spieszcie się jeszcze tak do powrotu do Polski, bo my tu zostajemy jeszcze dłużej i jak to u Bońka w większości przypadków, ma rację. (...)
***
Millecamps będzie ustawiał mur. Blisko sędzia z Kostaryki – czarny strój, czarny czarne włosy, czarny wąsik. (...) STRZAŁ!     I znów omal Boniek nie zaskoczył Theo Custersa. Dwa gole, trzeci blisko. Czyż nie za dużo chcemy? No ale jeśli Boniek jest w tak wybornej formie, to przecież należy wykorzystać to, należy też karcić pewnych siebie Belgów, bo to oni uważali, że łatwo wygrają z Polakami.    
(...)
***
I Młynarczyk przy prawym słupku. Piłka odbiła się, ale natychmiast zgasił, jakby zgasił świeczki w kościele, tak upadł Józef Młynarczyk na tę piłkę. Już ją wypuścił ją z rąk i rozgląda się – gdzie jest Zbigniew Boniek. Na środku biała koszulka, 20 numer, wtopi się na zawsze w trybuny tego stadionu, wtopi się na zawsze w murawę Nou Camp (...)
***
Boniek ładnie ogrywa Belga. Nie będzie gola! Smolarek nie zdążył do tej piłki. Coś sobie tam wymieniają, coś sobie tam krzyknęli. Smolarek pomyślał pewnie o Euzebiuszu Smolarku, który ma niespełna półtora roku i gdzieś tam z żoną w Aleksandrowie pod Łodzią słucha matki, jak przebiega ten mecz. Może gdzieś w przyszłości Euzebiusz Smolarek także będzie grał w reprezentacji Polski, bo jest niemal pewne, że przejmie od ojca te piłkarskie geny. (...)
***
Mówiłem o szybkości daniela, ale to określenie Varga Llosy, który był pod wrażeniem gry Bońka w spotkaniu z Peru. Mówiłem o zwinności wiewiórki, jaką pokazuje Zbigniew Boniek, ale mówiłem o głowie na karku, o zadowoleniu Antoniego Piechniczka, o zadowoleniu szkoleniowca Juventusu Turyn Giovanniego Trapattoniego, o zadowoleniu mamy i taty gdzieś tam w mieszkaniu w Bydgoszczy, którzy przecież są szczęśliwi, że syn zaczął uprawiać piłkę nożną. Miał więcej może nie talentu, ale więcej zaciętości, upartości, nie tylko od swojego brata, ale także wielu innych wychowanków Zawiszy Bydgoszcz, choćby od Henryka Miłoszewicza, bo jak Boniek mówił, to tak i postępował. Jak twierdził że będzie wielkim piłkarzem, tak już nim został, jak odpowiedział krnąbrnie pani w jednej z klas szkoły podstawowej – kim ty Zbyszku będziesz? – a on mówi: będę piłkarzem. A pani: To nie zawód. Proszę pani, jak ja będę grał w piłkę nożną, to to dopiero będzie zawód. No i Boniek znów ma rację. (...)
***
Guy Thys sięgnął po drugą paczkę tych ciemnych cygaretek. Jedna wypalona, rzucone pudełko gdzieś z prawej strony, a teraz gniecie już drugą cygaretkę i tylko widać ten żar, a widać coraz wyraźniej, bo robi się coraz ciemniej i to zielona tło z murawy Camp Nou jest jeszcze piękniejsze niż wtedy, kiedy rozpoczynał się pojedynek. (...)
***
Dośrodkowanie, głową, nie – nogą wybija piłkę Władysław Żmuda, piłkę przejmuje Zbigniew Boniek, to jeszcze na naszej połowie, Boniek z prawej strony, zastanawia się do kogo podać, minął środkową linię boiska, Boniek kapitalny przerzut, piłka 50 metrów leci i trafia na pierś Włodzimierza Smolarka, Smolarek, jest w środku Grzegorz Lato, Boniek już blisko pola karnego, Smolarek do środka. Smolarek oddaje do Grzegorza Laty, Lato ładnie oszukuje belgijskich obrońców, piłkę przejmuje Boniek, Boniek sam na sam z Cuijstersem, Boniek ogrywa go, Boniek GOOOOOOOOOOL!!!! GOOOOOOOOOOOL!! ZBIGNIEW BONIEK TRZECI GOL DLA POLSKIEJ DRUŻYNY! Boniek jak w Luwrze piłkarskim, jak Leonardo da Vinci Giocondę, tak Boniek trzy razy stempluje murawę Camp Nou, trzy razy zostawia polski ślad, bo Boniek to jest Boniek – 4 minuta, 27 i 55 minuta gry. Trzy do zera prowadzi Polska z reprezentacją Belgii.
***
Zbigniew Boniek na ustach wszystkich kibiców. Uśmiechnął się Antoni Piechniczek, uśmiechnął się trener Bogusław Hajdas, Zbigniew teraz poprawił ten złoty łańcuch, który odbija się na jego szyi.(...) Biało-czerwone flagi, uśmiechnięci Polacy, jak dużo nam daje Zbigniew Boniek. On właściwie w przyszłości nie będzie musiał produkować wizytówek, bo jego wizytówką będzie właśnie to, co pokazuje na stadionie w Barcelonie. (...) To, co on pokazuje dzisiaj to właściwie paluszki lizać. Państwo te paluszki zaciskają w kraju. My tu siedzimy z grupą wielu kibiców, którzy w stanie wojennym wyjechali, osiedli tutaj w Hiszpanii, ale tworzą prawdziwą grupę fantastycznych kibiców i cały czas dopingują naszą drużynę.(...)
***
Warto było uciekać z lekcji, warto było wagarować, warto było w tej Bydgoszczy w czasie mroźnej zimy, kiedy było małym chłopcem, uciekać i podglądać, jak ćwiczą piłkarze Górnika Zabrze, którzy przyjechali na zgrupowanie do rodzinnego miasta Zbigniewa Bońka. Wtedy chłonął, otwierał usta i patrzył na Włodzimierza Lubańskiego i innych zawodników Górnika Zabrze. I wtedy pomyślał „będę piłkarzem”. Ale kiedy wracał do domu, musiał pomagać mamie, szyć rękawice dla wojska. Matka szyła tych rękawic po 200-300 sztuk dziennie, a Zbigniew Boniek musiał je wywijać szybko następnego dnia, odstawić zamówienie do jednostki wojskowej, ale później miał czas, by grać z chłopakami w piłkę nożną, marzyć, nie tylko marzyć, ale i uczyć się wielkiej piłki nożnej. (...)
***
Boniek był blisko strzelenia czwartego gola, ale to przecież byłaby już fantazja. Trzy gole w jednym meczu. Tego przed laty dokonał w spotkaniu z Belgią Janusz Żmijewski, ale 4 gole w finałach mistrzostw świata – to już kiedyś strzelił Polak, Ernest Wilimowski, także wspaniały piłkarz, przed wojną na mistrzostwach świata we Francji, w przegranym pamiętnym meczu Polska-Brazylia.(...)
***
Majewski, lekka broda, ale on u fryzjera by nie spędził dwóch i pół godzin. Żeby ogolić się i wyglądać jak noworodek, Majewski musiałby spędzić tylko pół godziny u fryzjera. (...)
***
Zbigniew Boniek – czego on nie potrafi. Pierwszy gol – siłą, bo strzał był taki, że właściwie piłka złamała poprzeczkę. Drugi gol – no to miał głowę na karku, bo przepiękny strzał, a trzeci gol – to już była fantazja, spryt, cwaniactwo i duża umiejętność Zbigniewa Bońka, który fantastycznie wykorzystał podanie od Grzegorza Laty i wygrał pojedynek sam na sam z bramkarzem Custersem. (...)
***
Dośrodkowanie i znów Józef Młynarczyk. Można prowadzić 3 do zera, ale można i w takim meczu być bohaterem. Na razie nie popełnia żadnego błędu, pewnie łapie piłkę w te ogromne ręce. Piłka niczym bochen chleba,trafia do polskiego piekarza czyli Józefa Młynarczyka. (...)
***
Boniek poza linią środkową boiska, na razie niemrawo, ale wierzę że jeszcze będzie nie jedno, nie dwa, nie trzy przyspieszenia ale kilka przyspieszeń Murzyna, jak zwą Bońka koledzy z drużyny. A Murzyn wzięło się stąd, że kiedyś przyszedł w upalny dzień na trening i Józef Młynarczyk mówi, a coś ty taki Murzyn Zbyszku? Boniek tylko się zaczerwienił i powiedział – jeszcze się będziesz ze mnie śmiał w przyszłości. (...)
***
Proszę państwa co tu się będzie działo za kilka dni, gdy będziemy tutaj grali ze Związkiem Radzieckim. To dopiero będzie mecz. To dopiero spotkanie w lipcowy wieczór, przecież u nas stan wojenny i ten mecz nabierze zupełnie innego podtekstu. (...)
***
Niech te minuty płyną – trzy gole to ogromna zaliczka. Jeśli co najmniej zremisujemy ze Związkiem Radzieckim, to będziemy grali dalej no i, panowie działacze, te banany i pomarańcze trzeba będzie wyjmować z turystycznych toreb, a przecież już je zabieraliście do kraju. (...)
***
Strzał z daleka i znów piłka trafia w obiektyw jednego z fotoreporterów. A tam Marek Wielgus, fotoreporter z Polski, który na szyi ma akredytację Stefana Majewskiego. Polski sposób, polski fotoreporter – mimo że nie ma oficjalnie pozwolenia na dokumentowanie tego spotkania, to znalazł się sposób, by oszukać organizatorów i znalazł się sposób, by robić fantastyczne zdjęcia z fantastycznego meczu. (...)
***
Płakał, jak już był zawodnikiem Zawiszy Bydgoszcz, to był mecz gdzieś w Solcu Kujawskim, był chyba młodzikiem i w ostatniej minucie meczu nie strzelił rzutu karnego! Płakał, rozpaczał, trener musiał wezwać matkę, by uspokoiła tego krnąbrnego, i wydawałoby się niemożliwie płaczącego młodego zawodnika. Ale tak było w młodości – uczył się tego hartu, tej twardości i niech mi państwo wierzą, Boniek w najbliższych latach to dopiero pokaże, na co go stać. Był Zawisza Bydgoszcz, był Widzew Łódź, a teraz Juventus Turyn. (...)
***
Nie ma już sił ten piłkarz z Marsa, jak mówią o nim obserwatorzy tego meczu. Wolniutko, dostojnie – Camp Nou bije brawa, Boniek dostojnie wraca, a tymczasem Belgowie już blisko naszego pola karnego. (...) Cudowny wieczór, już blisko północ w naszych domach, a tu Ramblas w Barcelonie – co tam się będzie działo. Dzieje się każdego dnia, ale to Ramblas będzie polskie, będą wszyscy tańczyli, pili, wznosili toasty, będzie Barcelona polskim dniem i oby tak było w kolejnym meczu ze Związkiem Radzieckim. (...)
***
22 metry, jupitery na Bońka, to jakby dodatkowa smuga światła, to wprawdzie złudzenie, ale Boniek ustawia piłkę. Custers tam krzyczy, żeby ustawić szczelny mur. Zaprawą ma być bliskość ciała jednego i drugiego Belga. Jest Boniek, jest także trzeci nasz zawodnik... BONIEK! Odbita piłka od ciała jednego z zawodników i tylko rzut rożny. (...)
***
Jakież emocje w tym meczu, trzy do zera, powinien być spokój, powinienem właściwie mówić – Boniek – Lato – Smolarek. Ale jak się nie cieszyć tak fantastyczną grą naszej drużyny. Rzut wolny. Plessers jeszcze na boisku. Jakby stopa go jeszcze bolała, jakby but piłkarski, to sznurowadło niczym jakiś taki skobel mocno zaciśnięty i ból był mocny, a w tym czasie Boniek z Buncolem wznawiali grę rzutem wolnym. (...)
***
Która to minuta? Ciemniutko. Nie ma żadnej lampki na stanowisku sprawozdawczym polskiego radia w Barcelonie, a przydałaby się choćby jakaś lampka, no może żarówka , może jakiś ogarek, może lampa naftowa ale na moim stoperze to jest 89 minuta gry. Belgowie wiedzą że są przegrani. Polska zapisuje tutaj kawałek historii do historii tego obiektu piłkarskiego, do historii mistrzostw świata. To był fantastyczny mecz naszej drużyny, to był mecz, o którym będziemy mówili latami. (...)
***
Brawa nie tylko od polskich kibiców, ale także od Hiszpanów. Tak gra nasza drużyna. To był futbol piękny, urozmaicony, widowiskowy i przecież wymagająca publiczność w Barcelonie nagradza zawodników drużyny polskiej. Boniek przed polem karnym czyha jak ten lis, ale teraz sprytniejsi od niego Belgowie. (...)
***
Boniek nie otrzyma piłki od Włodzimierza Ciołka, bo jest końcowy gwizdek. Boniek! Król Zbigniew Boniek. Ściągnie tę koszulkę czy nie? Niech ściągnie, niech się wymieni z kimś z przeciwnej drużyny, ale może niech rzuci tę białą, ale przecież biało-czerwoną koszulkę reprezentanta. Boniek bohaterem tego meczu. Polska nadaje rytm i ton mistrzostwom świata. Polska po niemrawym początku, kto wie czy nie będzie miała wspaniałego turnieju. Boniek: 4 minuta, Boniek 27, Boniek 55 minuta. Solidarnie byliśmy z naszymi piłkarzami, a zatem do usłyszenia. Dobranoc. Jesteśmy wspaniali.

Warszawa, 14.10.2007 – Barcelona, 28.06.1982

Zapis komentarza Tomasza Zimocha dzięki Radiu Kampus 97,1 FM
--------------------------

ZOBACZ JAK BYŁO 14.10.2007 na Stadionie X-lecia w Warszawie +TU: TVN24

zobacz film Marcina Latałło z akcji Boniek!

zobacz zdjęcia Mikołaja Długosza: chlodna25.blog.pl

------------------------
Finisaż Stadionu X-lecia i Jarmarku Europa w odcinkach. Odcinek 1:
Organizatorzy: Fundacja Bęc Zmiana, Fundacja Laury Palmer, Szwajcarska Fundacja dla Kultury Pro Helvetia, Stołeczna Estrada, Radio Kampus;
Partnerzy: On Board Public Relations, Euro RSCG, TVP Kultura, CDH Stadion, mamastudio
Patronat honorowy: Ministerstwo Sportu i Turystyki
Partner strategiczny cyklu: Centralny Ośrodek Sportu
Kurator: Joanna Warsza

--------
17 listopada 2007 r. na stadionie w Chorzowie Polska wygrała w eliminacjach do Mistrzostw Europy mecz z Belgią 2:0. Oba gole strzelił Ebi Smolarek, syn Wlodzimierza Smolarka, tego samego który grał w polskiej reprezenatacji w zwycięskim meczu z Belgią, rozegranym na Mistrzostwach Świata w Barcelonie 25 lat wcześniej.